W Internecie, na wielu portalach poświęconych tematyce Zdrowia, znaleźć można informacje dotyczące szeroko rozumianej problematyki chorób nowotworowych. Warto Wiedzieć to miejsce, w którym prezentujemy wybrane artykuły, zasługujące naszym zdaniem na uwagę. Polecamy…

 

Szczepienie przeciw covid-19 u pacjentów onkologicznych

|   Aktualności

Zgodnie z przyjętym harmonogramem 10 marca 2021 roku wystartowały zapisy na szczepienia przeciw COVID-19 dla pacjentów onkologicznych. Szczepienie tzw. grupy b1 rozpocznie się 15 marca.

Ministerstwo Zdrowia szacuje, że grupa osób przewlekle chorych liczy ponad 150 tys. osób.

Czy szczepienie przeciw COVID-19 będzie dostępne dla wszystkich pacjentów onkologicznych? Jakie kryteria obowiązują w przypadku szczepień osób z chorobą nowotworową? Kto może wystawić skierowanie? W Dzienniku Ustaw ukazało się 10 marca 2021 roku Rozporządzenie Rady Ministrów, które zawiera szczegółowe informacje dotyczące szczepienia na koronawirusa u osób przewlekle chorych z ryzykiem ciężkiego przebiegu COVID-19, w tym pacjentów onkologicznych. Do tzw. etapu b1 zalicza się m.in:
- pacjentów z chorobą nowotworową, u których po dniu 31.12.2019 r. prowadzono leczenie chemioterapią (włączając immunoterapię i leczenie celowane) lub radioterapią
- chorych u których zdiagnozowano chorobę nowotworową, ale nie rozpoczęto jeszcze leczenia.

Większość chorych otrzyma automatycznie e-skierowanie. W niektórych sytuacjach, w przypadku braku e-skierowania, zaleca się konsultację z lekarzem prowadzącym leczenie onkologiczne lub lekarzem PO, który indywidualnie wystawi skierowanie na szczepienie.

O wystawienie skierowania na szczepienie przeciw COVID-19 powinny zadbać osoby z grupy 1B, które nie korzystają z publicznego systemu ochrony zdrowia, pacjenci onkologiczni leczeni (po 31 grudnia 2019 r.) w ramach badań klinicznych, chorzy poddani po 31 grudnia 2019 r. niektórym metodom leczenia onkologicznego (niektóre świadczenia w zakresie immunoterapii lub leczenia celowanego).

Posiadanie aktywnego e-skierowania na szczepienie przeciw SARS-CoV-2 można sprawdzić logując się na Indywidualne Konto Pacjenta, dzwoniąc na infolinię 989 lub konsultując się lekarzem.

WYTYCZNE DOTYCZĄCE SZCZEPIENIA NA COVID-19 DLA PACJENTÓW Z NOWOTWOREM

Ministerstwo Zdrowia zaleca się, aby chorzy, którzy zakończyli leczenie udziałem chemioterapii zgłaszali się na szczepienie przeciw SARS-Cov-2 nie wcześniej niż 4 tygodnie po zakończeniu terapii.
Pacjenci, którzy zakończyli cały proces leczenia celowanego lub immunoterapię mogą być zaszczepieni bezpośrednio po zakończeniu terapii, o ile nie wystąpią istotne działania niepożądane. Osoby, które ukończyły radioterapię mogą otrzymać szczepionkę bezpośrednio po zakończeniu leczenia.
W przypadku pacjentów z chorobą nowotworową pozostających w trakcie czynnego leczenia onkologicznego: osoby poddawane radioterapii mogą być zaszczepione w trakcie prowadzonego leczenia pod warunkiem wykluczenia u nich mielosupresji.
Pacjenci w trakcie leczenia systemowego z udziałem chemioterapii powinni być zaszczepieni między 3 a 7 dniem od podania cyklu chemioterapii.
Chorzy w trakcie leczenia skojarzonego z udziałem chemioterapii i immunoterapii powinni być zaszczepieni między 3 a 7 dniem od podania cyklu chemioterapii.
Pacjenci poddawani leczeniu celowanemu lub immunoterapii mogą być zaszczepieni w trakcie prowadzonej terapii niezależnie od fazy cyklu leczenia.
Pacjenci onkologiczni w trakcie aktywnej terapii onkologicznej (chemioterapia, radioterapia, immunoterapia lub leczenie celowane) powinni umówić się na szczepienie w swoich ośrodkach onkologicznych. Pacjenci, którzy skończyli terapię onkologiczną po 31 grudnia 2019 r. zapisują się na szczepienie w populacyjnych punktach szczepień.
Chorzy ze zdiagnozowaną chorobą nowotworową, u których nie rozpoczęto jeszcze leczenia mogą zapisać się na szczepienie przeciw COVID-19 w populacyjnych punktach szczepień lub w ośrodku onkologicznym – po konsultacji z lekarzem prowadzącym. Resort rekomenduje, aby pacjenci z nowotworem otrzymali w miarę możliwości szczepionki mRNA (Moderna i Pfizer).

SZCZEPIENIE PRZECIW COVID-19 U PACJENTÓW ONKOLOGICZNYCH
Z uwagi na planowane rozpoczęcie powszechnych szczepień związanych z pandemią koronawirusa pojawiły się liczne wątpliwości i zapytania związane z podawaniem szczepionki przeciw COVID-19 pacjentom onkologicznym. Czy szczepienie na koronawirusa jest bezpieczne dla chorych na nowotwór złośliwy? W związku z powyższym, pojawiają się pytania o zasadność, bezpieczeństwo i skuteczność szczepionki przeciw COVID-19 u chorych na raka oraz u pacjentów onkologicznych w trakcie leczenia przeciwnowotworowego.
Obiekcje związane z dystrybucją szczepionki przeciwko koronawirusowi SARS-CoV-2 wśród chorych onkologicznie poddawanych leczeniu przeciwnowotworowemu postanowiło rozwiać Polskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej, które przygotowało stosowne stanowisko w tej sprawie (prezentujemy poniżej). O wyrażenie opinii i komentarz poprosiliśmy również ekspertów: Dr hab. n. med. Tomasz Dzieciątkowski, Katedra i Zakład Mikrobiologii Lekarskiej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. lek. Małgorzata Osmola, Klinika Hematologii, Transplantologii i Chorób Wewnętrznych, Szkoła Doktorska Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

SZCZEPIENIE PRZECIWKO COVID-19 U PACJENTÓW ONKOLOGICZNYCH
Polskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej, podobnie jak inne onkologiczne towarzystwa naukowe na świecie, wyraża nadzieję, że większość chorych na nowotwory podda się szczepieniu najszybciej jak to możliwe – czytamy w oświadczeniu PTOK. Nie ulega wątpliwości, że pacjenci z zaawansowaną chorobą nowotworową oraz poddawani aktywnemu leczeniu onkologicznemu stanowią grupę wysokiego ryzyka ciężkiego przebiegu COVID-19. W porównaniu do osób zdrowych, u których ryzyko ciężkich powikłań i zgonu z powodu COVID-19 wynosi około 2-3%, u chorych onkologicznych ryzyko to jest ponad 10-krotnie większe. Dodatkowo, zakażenie koronawirusem wiąże się z bardzo dużym prawdopodobieństwem opóźnienia diagnostyki onkologicznej, odroczenia rozpoczęcia leczenia onkologicznego czy długotrwałych przerw w przewlekłym leczeniu choroby nowotworowej. Tym samym, nawet u chorych, u których przebieg COVID-19 jest niepowikłany, może dojść w czasie zakażenia i okresu rekonwalescencji, do znacznego postępu choroby nowotworowej. To z kolei spowoduje, że część pacjentów straci szansę na pełne wyleczenie, a inni nie będą już nigdy mogli powrócić do efektywnego leczenia onkologicznego.

Nie ulega zatem żadnej wątpliwości, że COVID-19 stanowi ogromne zagrożenie dla chorych onkologicznych nie tylko z powodu powikłań zakażenia koronawirusem, ale również powodu istotnego wzrostu ryzyka zgonu z powodu choroby nowotworowej. Szczepienie przeciwko COVID-19 stanowi więc ogromną szansę na uniknięcie zarówno wczesnych jak i późnych konsekwencji zakażenia i minimalizację zagrożeń związanych z chorobą nowotworową. Szczepionka przeciwko COVID-19, podobnie jak szczepionka przeciwko grypie, nie zawiera „żywych” form wirusa. Nie stanowi więc żadnego poważnego zagrożenia dla zdrowia osoby poddawanej szczepieniu.
Jedynymi działaniami ubocznymi są odczyny w miejscu podania oraz reakcje alergiczne. Tym samym, podobnie jak w przypadku szczepień przeciwko grypie, które są zalecane corocznie dla chorych na nowotwory, szczepienie przeciwko COVID-19, powinno od zaraz, stać się standardem postępowania wspomagającego w onkologii – podkreśla w swoim oświadczeniu Polskie Towarzystwo Onkologii Klinicznej.

SZCZEPIENIE NA KORONAWIRUSA SARS-COV-2 I ONKOLOGIA
Komentarz eksperta: Dr hab. n. med. Tomasz Dzieciątkowski, Katedra i Zakład Mikrobiologii Lekarskiej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Komunikaty o badaniach nad szczepionkami przeciwko koronawirusowi SARS-CoV-2, a następnie dopuszczenie do obrotu tych preparatów w licznych krajach dały niezbędny promyk nadziei dla wszystkich osób żyjących w zagrożeniu zakażeniem COVID-19. Do tej grupy zaliczani są także – a może przede wszystkim? – pacjenci z chorobami onkologicznymi i/lub hematologicznymi. Po medialnych komunikatach, a także ujawnieniu charakterystyki produktu leczniczego (ChPL) szczepionki Comirnaty, padają często pytania w przestrzeni publicznej o to, kto dokładnie może i powinien się nią szczepić. Wątpliwości dotyczą osób poddanych terapii immunosupresyjnej w wyniku chorób autoimmunologicznych, osób poniżej 16 r.ż., ciężarnych, kobiet karmiących piersią, a także właśnie pacjentów z chorobami nowotworowymi.

Należy wyraźnie przyznać: badania szczepionek mRNA przeciwko SARS-CoV-2 nie były prowadzone w tych grupach osób. Dlaczego? Bo takie są zasady prowadzenia badań klinicznych 1-3 fazy, w których udział biorą wyłącznie zdrowi i dorośli ochotnicy. Po co? By potencjalne leczenie chorób współistniejących nie zakłócało oglądu prowadzonych badań. Nie znaczy to oczywiście, że takich badań nie będzie. Będą! Właśnie w etapie porejestracyjnym prowadzi się takie badania, które mają na celu rozszerzenie wskazań do stosowania preparatu. Czy jest jednak czego się obawiać u osób z zaburzeniami odporności, w tym poddanych immunoterapii czy chemioterapii? Moim zdaniem nie. Wynika to z samej technologii wykorzystanej do tworzenia szczepionek Pfizera/BioNTechu czy Moderny. Technologia szczepionek mRNA pozwoliła na odejście od „starych” metod opartych na odzjadliwionych (atenuowanych) patogenach, czy nawet od patogenów inaktywowanych. Zwłaszcza te atenuowane były i są bezwzględnie przeciwwskazane u osób z zaburzeniami odporności.

W tym przypadku nie ma takiego ryzyka: sztucznie zsyntetyzowany fragment mRNA, który zawiera wyłącznie informację o jednym białku koronawirusa SARS-CoV-2, zostaje upakowany w mikrokulkę (nanosom, liposom) zbudowaną z lipidów. Ma to na celu bezpieczne wniknięcie kompletnej informacji do naszych komórek. Tam, na rybosomach znajdujących się w cytoplazmie komórki, na bazie dostarczonego mRNA tworzone będzie jedno – i TYLKO jedno – białko koronawirusa SARS-CoV-2. Białko to, będące tzw. „białkiem kolca” po uwolnieniu z komórek będzie powodować tworzenie się odpowiedzi ze strony naszego układu odpornościowego. Ponieważ szczepionka zawiera informację tylko o tym białku, nie ma ryzyka zakażenia, bo i nie ma dostarczonego całego, kompletnego wirusa. Zaś czas trwania mRNA w naszych komórkach liczony jest w dziesiątkach minut, po czym ulega ono rozkładowi. Trzeba też podkreślić, że wbrew informacjom jakie można napotkać w internecie, szczepionki mRNA nie mają możliwości integracji do naszego genomu. Przede wszystkim dlatego, że ich materiałem genetycznym jest jednoniciowy kwas rybonukleinowy (RNA), a materiałem genetycznym człowieka dwuniciowy kwas dezoksyrybonukleinowy (DNA); po drugie zaś, replikacja mRNA zachodzi w cytoplazmie komórki, a jej DNA zamknięte jest w jądrze komórkowym, ograniczonym podwójną błoną cytoplazmatyczną.

Tak więc pomimo braku formalnych badań na temat bezpieczeństwa i skuteczności szczepionek mRNA skierowanych przeciwko SARS-CoV-2, wiele krajowych i międzynarodowych towarzystw naukowych z zakresu onkologii czy hematologii sugeruje wyraźnie, aby pacjenci z chorobami nowotworowymi poddali się zaszczepieniu przeciwko nowemu koronawirusowi. W tym przypadku i w tej grupie chorych ryzyko potencjalnych powikłań poszczepiennych jest daleko mniejsze niż powikłania w wyniku COVID-19. Apeluję więc do wszystkich: szczepmy się. Szczepmy, bowiem właśnie w masowych szczepieniach jest nadzieja szybszego cofnięcia się SARS-CoV-2 do endemicznej formy zakażeń, a co za tym idzie możliwości kontroli liczby infekcji.

SZCZEPIENIE PRZECIWKO COVID-19 U PACJENTÓW ONKOLOGICZNYCH Komentarz eksperta: lek. Małgorzata Osmola, Klinika Hematologii, Transplantologii i Chorób Wewnętrznych, Szkoła Doktorska Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Wirus SARS-CoV-2 jest niezwykle groźny dla pacjentów onkologicznych. Ryzyko ciężkich powikłań i zgonu z powodu infekcji jest ok. 10 wyższe w porównaniu do osób zdrowych (1). Ponadto infekcja może sprawić, że terapia przeciwnowotworowa będzie mniej efektywna z powodu wydłużenia odstępów między cyklami leczenia. Międzynarodowe towarzystwa onkologiczne ASCO i ESMO, a także nasze PTOK, w celu zapobiegania infekcji COVID-19 zalecają szczepienia przeciwko SARS-CoV-2, w celu uniknięcia konsekwencji zakażenia i minimalizację zagrożeń związanych z chorobą nowotworową.

Na co trzeba zwrócić uwagę przy poddawaniu się szczepieniom?

 

Podczas leczenia chemioterapią, pacjenci mogą być immunoniekompetentni, przez co odpowiedź na szczepienie może być słabsza. Jeśli to możliwe, szczepionkę należy podać przed rozpoczęciem chemioterapii.

Po rozpoczęciu chemioterapii, zaleca się zastosowanie szczepienia, jeśli to możliwe, 2 tygodnie przed kolejnym cyklem. Podobna przerwa jest zalecana przy szczepieniach przeciwko grypie (2).

U pacjentów po przeszczepieniu komórek macierzystych szpiku kostnego należy zastosować odpowiedni okres oczekiwania do wykonania szczepienia (2).

Onkologiczni ozdrowieńcy, pacjenci w obserwacji bez aktywnego leczenia, czy poddawani hormonoterapii, u tych pacjentów szczepienie powinno prowadzić do wytworzenia odporności podobnej do osób z populacji ogólnej, szczepienie nie stanowi dla nich zagrożenia i powinno być zastosowane.

Pacjenci podczas immunoterapii – uważa się, że szczepienie przeciw SARS CoV-2 może wiązać się z większym ryzykiem działań niepożądanych. Jednak biorąc pod uwagę fakt, że poziom wytworzenia przeciwciał zbliżony do osób zdrowych, zaleca się szczepienie u tych chorych z uwagi na płynące korzyści (3).

Dołączam się więc do apelu doktora Dzieciątkowskiego i zalecam wszystkim, a szczególnie pacjentom onkologicznym, ich opiekunom, a także osobom pracującym z chorymi onkologicznymi, aby zaszczepiły się przeciwko koronawirusowi. To jedyny sposób na zakończenie trwającej już blisko od roku pandemii. 

źródła:
Kuderer N.M., Choueiri T.K., Shah D.P. i wsp.: Clinical impact of COVID-19 on patients with cancer (CCC19) a cohort study. Lancet, 2020; 6736(20): p. 1907–1918.

Lorry G. Rubin, Myron J. Levin, Per Ljungman, E. Graham Davies, Robin Avery, Marcie Tomblyn, Athos Bousvaros, Shireesha Dhanireddy, Lillian Sung, Harry Keyserling, Insoo Kang, Executive Summary: 2013 IDSA Clinical Practice Guideline for Vaccination of the Immunocompromised Host, Clinical Infectious Diseases, Volume 58, Issue 3, 1 February 2014, Pages 309–318

Bayle A, Khettab M, Lucibello F, et al. Immunogenicity and safety of influenza vaccination in cancer patients receiving checkpoint inhibitors targeting PD-1 or PD-L1. Ann Oncol 2020; 31:959-961.

SZCZEPIENIE NA COVID-19 A NOWOTWÓR
W najbliższym czasie możemy spodziewać się kolejnych opinii ekspertów oraz stanowisk towarzystw naukowych dotyczących bezpieczeństwa szczepionki na koronawirusa wśród chorych na raka.
Najważniejsze źródła wiedzy na temat szczepień przeciwko COVID-19 u pacjentów onkologicznych znajdą Państwo na stronach:
www.gov.pl/web/szczepimysie
pto.med.pl
https://www.esmo.org/

Dziękuję ekspertom (dr hab. n. med. Tomasz Dzieciątkowski, lek. Małgorzata Osmola) za życzliwość i pomoc w przygotowaniu tego materiału – autor. 

Jarosław Gośliński
Redaktor naczelny portalu onkologicznego zwrotnikraka.pl oraz immuno-onkologia.pl. Absolwent SWPS we Wrocławiu na kierunku psychoonkologia. Członek Polskiego Towarzystwa Onkologicznego. Laureat nagrody Jaskółki Nadziei 2018 w kategorii Media. Poprzez swoją pracę pragnie promować profilaktykę antynowotworową oraz wspierać informacyjne chorych na raka.


Źródło: Zwrotnik Raka
www.zwrotnikraka.pl/szczepienie-przeciw-covid-19-pacjentow-onkologicznych/

 

 

 

 

Projekt pn. „Profilaktyka chorób nowotworowych w Nowym Sączu oraz w powiecie nowosądeckim realizowana w Szpitalu Specjalistycznym im. J. Śniadeckiego w Nowym Sączu” dofinansowany jest ze środków MFEOG oraz NMF w ramach Programu PL07/13.